"Sabi ko, sipsipin mo ang titi ng tatay mo," ulit ni Gani, ang baril nakatutok pa rin sa ulo ni Josh. Hindi gumagalaw ang batang labinsiyam—parang nagyelo ang oras, ang katawan niya nanginginig sa sahig, ang mga kamay nakatali sa likod. "Hindi mo ba narinig ang sinabi ko, gago? O gusto mong iputok ko na 'to sa utak mo?"

Si Tatay Jun, nakatali sa upuan sa tabi, ang mga mata niya dilat na dilat—hindi dahil sa takot, kundi sa pagsusumamo. *Huwag, Josh. Huwag mong gawin. Kahit ano'ng mangyari, huwag.* Pero nakikita ni Josh ang mensahe sa mga mata ng kanyang ama. Hindi para sa kanya ang pagsusumamong iyon—para kay Josh. Para tumanggi siya. Para tumakbo. Para gumawa ng kahit ano na hindi sila parehong sisirain.

Pero alam ni Josh kung aling katahimikan ang mas masakit.

"O, ano?" Inihakbang ni Gani, hinawakan si Josh sa buhok, itinutok ang baril sa sentido. "Bibilang ako hanggang tatlo. Isa..."

Lumapit si Josh sa kanyang ama. Ang mga kamay niya—nanginginig—abot na abot sa sinturon ni Tatay Jun. "Paumanhin po, Tay," bulong niya, halos hindi marinig. "Pasensya na po."

"Josh, anak—" Nanginginig ang boses ni Tatay Jun, basag, pero pinutol siya ni Gani.

"Tumahimik ka! Hayaan mo ang anak mo, gusto kong makita kung gaano mo kamahal ang anak mo."

Naramdaman ni Tatay Jun ang mga daliri ni Josh—malamig at nanginginig—na nagbubukas ng kanyang sinturon. Ang maong, mahigpit, unti-unting binababa. Ang briefs niya—puti, simpleng puting briefs—nakikita na ang mga patak ng pawis na namumuo sa kanyang ibabang tiyan. At ang kanyang titi, malambot pa, natatakpan ng maikling tela.

"Tingnan mo nga 'yan," sabi ni Gani, lumapit, ang baril hindi umaalis sa ulo ni Josh. "Pitong taon, 'no? Pitong taon hindi ginamit. Dapat nga't pinasasalamatan mo ako, e. Ginigising ko ang mga patay mong pangangailangan."

Hinila ni Josh ang briefs pababa. Ang titi ng kanyang ama—malambot pa, pero malaki, mabigat—dahan-dahang lumabas. Parang bigla siyang hinimatay sa loob. *Ito ba? Ito ba talaga ang gagawin ko?*

"Isubo mo na," utos ni Gani, ang boses parang nag-e-enjoy. "Dahan-dahan lang. Gusto kong makita kung paano mo sisipsipin ang tatay mo."

Napaluha si Josh. Hindi niya napigilan. Ang unang patak ng luha—mainit—tumulo sa hita ng kanyang ama. "Sorry po, Tay... sorry po talaga..."

At isinubo niya ito.

Sa sandaling iyon, sa sandaling maramdaman ni Tatay Jun ang bibig ng kanyang anak sa kanyang ari—mainit, basa, nanginginig—parang may sumabog sa kanyang utak. *Hindi. HINDI. JOSH, ANAK, HUWAG—* Pero ang katawan niya, ang katawan niyang pitong taong hindi nakaramdam ng kahit anong hawak ng babae—pitong taong walang nakatutok na init sa kanyang balat—biglang tumugon. Ang kanyang titi, unti-unti, nagsimulang tumigas.

At sa kanyang isipan, may isang bagay na nagising.

Dahan-dahan—parang may mainit na likido na dumadaloy sa kanyang mga ugat—naramdaman niya ang pagbabago. Ang gamot na ininom niya kanina, 'yung mapait na likido na pinilit ni Gani sa kanyang lalamunan, biglang bumuhos ang epekto. Hindi agad-agad, hindi parang kidlat. Parang apoy na unti-unting kumakalat: sa kanyang dibdib, sa kanyang tiyan, sa kanyang singit. Isang apoy na sinusunog ang kanyang pagiging ama, ang kanyang pagiging tao, ang kanyang pitong taong pagdadalamhati.

"Tingnan mo 'yan," sabi ni Gani, humahagikhik. "Tumitigas na ang tatay mo, ah. Sige, Josh, sipsipin mo nang maayos. Ipakita mo sa tatay mo kung gaano mo siya kamahal."

At sinipsip ni Josh. Ang kanyang bibig—bata pa, walang karanasan—gumagalaw sa titi ng kanyang ama. Ang kanyang dila, nahihiya, dumidikit sa ilalim ng ulo ng titi. Ang kanyang mga kamay—nakatali pa rin sa likod—hindi niya magamit para gabayan ang sarili. Tanging ang kanyang bibig, at ang kanyang luha, at ang kanyang hikbi.

Sa utak ni Tatay Jun, parang may dalawang bersyon ng kanyang sarili na nag-aaway. *Anak ko ito. JOSH. ANG ANAK KO.* Pero ang kanyang katawan—ang kanyang titi—ay hindi sumusunod. Lalong tumitigas. Lalong lumalaki. Ang dugo, mainit, dumadaloy sa kanyang singit na parang pitong taong pigil ay biglang sumabog. *Bakit? Bakit tumitigas ako? Bakit—*

At sa kanyang bibig, nakatakas ang isang ungol. Hindi niya mapigilan. Ang unang ungol—mababa, mula sa dibdib—parang hayop na nagigising.

Narinig ito ni Josh. Ang ungol ng kanyang ama. At sa kanyang puso, may isang bagay na nabasag. *Tay... Tay, huwag...* Pero hindi siya tumigil. Hindi siya pwedeng tumigil. Ang baril—nakatutok pa rin—ay sapat na dahilan para ipagpatuloy niya ang pagsipsip sa kanyang sariling ama.

"Sige, gano'n," sabi ni Gani, pumalakpak ng mahina. "Ganyan dapat. Ngayon, gusto kong dilaan mo ang kili-kili ng tatay mo."

Napatigil si Josh. "A—ano po?"

"Kili-kili. Dilaan mo. Amuyin mo. Gusto kong makita mo kung gaano kalaki ang tatay mo, kung gaano siya kalakas. Ang mga bisig niya, 'nak—tingnan mo ang mga bisig niyang 'yan." Ipinukol ni Gani ang baril sa mga braso ni Tatay Jun, ang malalaking kalamnan, ang ugat na kita sa balat dahil sa pagpupumiglas. "Mga brasong nagtatrabaho araw-araw para sa iyo, 'no? Mga brasong nagbubuhat ng mga sako ng palay para lang may makain ka. Ngayon, sambahin mo sila."

Napahikbi si Josh. Ang kanyang mukha—sariwa pa sa luha—lumingon sa bisig ng kanyang ama. Ang kanang braso ni Tatay Jun, nakatali pa rin, pero ang biceps—matigas, malaki, puno ng ugat—parang may sariling buhay. Ang balat, maitim mula sa araw, ang buhok sa braso, manipis pero kita. At sa kili-kili, ang buhok—makapal, maitim—basá ng pawis.

"Lapitan mo," utos ni Gani. "Amuyin mo muna."

Lumapit si Josh. Ang kanyang ilong—ilang pulgada lang mula sa kili-kili ng kanyang ama—biglang napuno ng amoy. Hindi mabaho, hindi. Ang amoy ni Tatay Jun: pawis mula sa trabaho, sabon mula kanina, at isang bagay na lalaki, malalim, parang lupa at kahoy at apoy. Ang amoy ng kanyang ama—amoy na pamilyar mula pagkabata—ngayon, sa ganitong sitwasyon, biglang nagbago. Parang naging mas matapang. Mas nakakalasing.

"Amuyin mo nang malalim," sabi ni Gani, ang boses parang nagtuturo ng bata. "Gusto kong marinig mong hinihinga mo ang tatay mo."

Sumunod si Josh. Huminga siya ng malalim—ang ilong sa kili-kili ng kanyang ama—parang nalalanghap ang buong pagkatao ni Tatay Jun. Ang pawis, ang init, ang pagkalalaki. Sa utak niya, may kumikirot. *Ito ang aking ama. Ito ang aking* TATAY. *Pero bakit... bakit may bahagi sa akin na...* Hindi niya natapos ang iniisip. Hindi niya kaya.

Sa utak ni Tatay Jun, ang gamot ay bumubuhos na parang tsunami. Ang bawat amoy na nilalanghap ng kanyang anak—nararamdaman niya ito sa kanyang balat, sa kanyang kalamnan. Ang dila ni Josh—lumalapit na sa kanyang kili-kili—parang apoy na darampi sa kanyang balat. *Anak ko ito. JOSH. ALALAHANIN MO. ANAK MO ITO.* Pero ang kanyang titi—tumitigas na parang bakal—ay hindi nakikinig. Ang kanyang utak—ang bahagi na nagmamahal kay Josh bilang anak—ay unti-unting natatakpan ng isang itim na ulap na puno ng pagnanasa.

Dumampi ang dila ni Josh sa kili-kili ni Tatay Jun.

At sa sandaling iyon, parang may na-short circuit sa utak ni Tatay Jun. *Putang ina.* Hindi niya alam kung bakit, hindi niya alam kung paano, pero ang dila ng kanyang anak—mainit, basa—dumidilad sa kanyang balat, sa kanyang buhok sa kili-kili, parang may kuryenteng dumaloy mula roon diretso sa kanyang titi. Umungol siya ulit—mas malakas ngayon—ang kanyang katawan nagpupumiglas laban sa tali.

"Tingnan mo 'yan," sabi ni Gani, humahagalpak ng tawa. "Gusto na ng tatay mo 'yan. Sige, Josh, dilaan mo nang maayos. Ipakita mo sa tatay mo kung gaano mo siya gusto."

At dinilaan ni Josh. Ang kili-kili ng kanyang ama—ang buhok, ang balat, ang pawis—dahan-dahan, paulit-ulit, ang kanyang dila gumagalaw na parang sinusubukang alalahanin ang bawat linya ng balat ng kanyang ama. Ang lasa: maalat, may halong pait, pero may tamis na hindi niya maintindihan. Ang amoy: nakakalasing, parang nalalasing siya sa pabango ng kanyang sariling ama.

"Ngayon, ang kabila," utos ni Gani. "At habang ginagawa mo 'yan, hawakan mo ang titi ng tatay mo. Palakasin mo pa."

Umikot si Josh sa kabilang panig. Ang kanyang kamay—nakatali—hindi niya magamit, kaya siya sumandal, ang kanyang katawan dumampi sa katawan ng kanyang ama. Ang kanyang dibdib, sa dibdib ni Tatay Jun. Ang kanyang pisngi, sa kili-kili. Ang kanyang dila—lumalabas—isinubo ang kabilang kili-kili.

At ang kanyang kamay—sa wakas, pinaluwag ni Gani ang tali—malaya nang gumalaw. Dahan-dahan, nanginginig, hinawakan ni Josh ang titi ng kanyang ama.

Mainit. Napakainit. Parang may apoy sa loob ng balat. Ang tigas—parang batong binabalot ng pelus. Ang laki—hindi kasya sa kanyang palad. Ang kanyang kamay—maliit, bata—pumulupot sa katawan ng titi ng kanyang ama, naramdaman ang ugat na pumipintig sa ilalim ng balat.

"Sige, jakol mo," sabi ni Gani, nakaupo na sa sofa, pinapanood silang parang sine. "Dahan-dahan lang. I enjoy mo. Gusto kong makita kung paano mo palalabasin ang tatay mo."

At hinawakan ni Josh ang kanyang ama—ang kanyang sariling ama—ang kamay gumagalaw pataas, pababa, sa titi na pitong taong hindi nakaramdam ng kahit anong hawa. Ang kanyang dila, hindi tumitigil sa kili-kili. Ang kanyang luha, patuloy na dumadaloy.

Sa utak ni Tatay Jun, ang huling bakas ng kanyang pagkatao ay nilalamon ng gamot. *JOSH—anak—HUWAG—PAKIUSAP—* Ang boses niya sa loob, unti-unting humihina. Ang apoy sa kanyang singit—lumalaki, kumakalat sa kanyang buong katawan—parang sinusunog ang bawat alaala ng pagiging ama. Ang titi niya—sa kamay ng kanyang anak—lumalaki pa, tumitigas pa, parang walang katapusan.

"Tingnan mo 'yang tatay mo," sabi ni Gani, tumatawa. "Pitong taong patay, ngayon buhay na buhay. Salamat sa anak mo, 'no?"

At sa wakas, sa kanyang isipan, may isang bagay na pumutok. Hindi na si Tatay Jun ang nagsasalita. Hindi na ang ama. Hindi na ang lalaking nag-alaga kay Josh mula pagkabata. Isang bagay—isang hayop, isang gutom na hindi mapawi—ang gumising. Ang kanyang titi—tumitibok sa kamay ni Josh—gusto ng higit pa. Hindi lang kamay. Hindi lang bibig. GUSTO NIYANG PUMASOK.

"Sige," sabi ni Gani, parang nababasa ang iniisip ni Tatay Jun. "Ngayon, oras na para sa tunay na kasalan. Hubaran mo ang tatay mo, Josh. At hubarin mo rin ang sarili mo."

Napahikbi si Josh. "Tay... Tay, patawarin mo ako..."

Pero hindi na siya sinagot ng kanyang ama.

Ang mga mata ni Tatay Jun—dating kayumanggi, mainit, puno ng pagmamahal—ngayon ay itim. Hindi itim ng iris—itim ng kaluluwa. Walang laman. Walang awa. Walang anak. Tanging gutom.

*Tay?* Gusto pa sanang magsalita ni Josh, pero ang kanyang kamay—parang may sariling isip—nagsimula nang maghubad ng butones ng kanyang ama. Ang maong ni Tatay Jun—binaba na—ngayon ay tuluyang tinanggal. Ang briefs—itinabi. Ang kanyang ama—hubad na hubad sa kanyang harapan—ang katawan na nagtrabaho nang ilang dekada para sa kanya, ngayon ay nakahandang gamitin siya.

At sa utak ni Tatay Jun, ang huling nananatiling bahagi niya—ang bahaging gustong sumigaw ng *HUWAG, ANAK, TAKBO KA—* ay nilamon ng apoy. Walang natira kundi ang laman. Ang titi. Ang pangangailangan.

Hinawakan ni Tatay Jun si Josh sa balikat—ang pagkakahawak, matigas, parang bakal—at pinihit siya. Ang kanyang anak, nakaharap sa upuan, nakayuko. Ang kanyang kamay—brutal—hinawakan ang baywang ni Josh, hinubad ang kanyang shorts, hinubad ang kanyang briefs.

At sa likod, ang kanyang titi—tumitigas, tumutulo na ng precum—dumampi sa pwet ng kanyang anak.

"Tay," bulong ni Josh, ang boses parang bata. "Tay, sige na po... gawin niyo na po... para matapos na..."

Pero hindi siya narinig ng kanyang ama. Hindi na siya Tatay Jun. Isang bagay na walang pangalan—isang hayop na nagngangalang pangangailangan—ang pumalit.

At itinulak niya.

Pumasok si Isagani—may bagong utos. Bumalik siya galing sa kusina, may dalang baso ng tubig. Ang revolver, nakatutok pa rin, pero ang kanyang mga mata—parang may bago siyang naisip na laro. Ngumiti siya. Ang ngiti—malamig, parang alam na alam niya ang mangyayari.

"Tigil muna," sabi niya. Ang boses—kalmado, parang nag-uutos ng simpleng bagay. "Tigil mo 'yan, Josh. Lumapit ka sa akin."

Si Josh—nakahandusay sa upuan, ang pwet nakabukas pa rin, ang katawan nanginginig—parang hindi makarinig. Ang kanyang mga kamay—nakakapit sa likod ng upuan—kumakapit nang mahigpit, parang nalulunod. Ang kanyang mukha—basa ng luha at laway—nakabaon sa kanyang braso.

"Sabihin ko, lumapit ka," ulit ni Isagani. Ang boses—mas matigas ngayon. "Huwag mo akong paghintayin."

Dahan-dahan, parang robot na sira ang mga kable, tumayo si Josh. Ang kanyang mga binti—nanginginig, parang bagong tuhod—halos hindi siya mapatayo. Ang kanyang puwetan—kung saan pumasok ang kanyang ama, kung saan ang kanyang titi ay nasa loob pa rin ilang minuto lang ang nakalipas—masakit, parang may apoy sa loob. Ang cum ng kanyang ama—tumutulo sa kanyang hita—mainit, malagkit. Naramdaman niya ito. Ang bawat patak—parang marka, parang tatak.

Si Tatay Jun—nakatayo pa rin sa likod—ang kanyang mga mata, itim pa rin, pero parang may kumikislap. Isang sandali—isang saglit—parang may bumalik. Ang kanyang bibig, bumuka.

"J-Josh..." Bulong. Halos hindi marinig. Pero narinig ni Josh.

Tumigil si Josh. Lumingon. Ang kanyang mga mata—pula, namamaga—nakakita ng kanyang ama. Ang ama na sumira sa kanya. Ang ama na nag-alaga sa kanya. "Tay?"

"HUWAG KANG LUMAPIT SA KANYA," sabi ni Isagani, ang revolver itinaas, nakatutok kay Josh. "Lumapit ka sa akin."

Lumakad si Josh. Ang bawat hakbang—parang may pumapatak sa kanyang puso. Ang kanyang katawan—hubad, marumi, may marka ng kanyang ama—gumagalaw sa utos ng isang estranghero. Sa utos ng isang lalaking may hawak ng baril. Sa utos ng isang lalaking sumira sa kanyang pamilya, sa kanyang pagkatao, sa lahat ng inakala niyang totoo.

Lumapit siya kay Isagani. Nakatayo sa harapan niya—ilang talampakan lang ang pagitan—ang kanyang mga kamay, nanginginig, nakabitin sa kanyang tagiliran.

"Lumuhod ka," sabi ni Isagani. Hindi utos. Simpleng pahayag. Parang sinasabi niya ang kulay ng langit.

Tumayo si Josh. Hindi kumikibo. Ang kanyang mga mata—nakatingin kay Isagani. Hindi nagmamakaawa. Hindi galit. Walang laman. Parang sumuko na siya. Parang wala nang natira sa kanya.

"Lumuhod ka," ulit ni Isagani. "O gusto mong itutok ko 'to sa tatay mo?" Itinuro ang revolver kay Tatay Jun. "Pumili ka."

Dahan-dahan—parang may mabigat na pumipilit sa kanyang mga tuhod—bumaba si Josh. Ang sahig, malamig. Ang kanyang mga tuhod, tumama sa kahoy. Ang kanyang mga kamay—nakapatong sa kanyang hita—parang walang buhay.

Si Tatay Jun—sa likod—gustong sumigaw. Gustong tumakbo. Pero ang kanyang katawan—parang may sariling isip—hindi gumagalaw. Ang kanyang titi—matigas pa rin, basa pa rin ng precum at cum—nakatayo sa harapan niya. Ang kanyang utak—labanan. ANAK MO ITO. ITULAK MO SIYA. PATAYIN KA PERO HUWAG— Pero ang gamot, lumalaban. Ang itim na ulap, bumabalot. Ang kanyang titi—gusto pa. Gusto ng higit pa.

"Tingnan mo 'yang tatay mo," sabi ni Isagani, lumapit kay Josh. Ang kanyang kamay—walang baril—hinawakan ang buhok ni Josh. Hindi marahas. Parang hinahaplos. "Tingnan mo kung gaano siya kagusto sa anak niya." Hinarap si Josh kay Tatay Jun—parang inaayos ang posisyon ng isang manika. "Tingnan mo 'yang titi ng tatay mo. Basa na naman. Gusto ka na naman."

Napahikbi si Josh. Ang kanyang luha—bagong agos—tumulo sa kanyang pisngi. Ang kanyang bibig—bumuka—gustong magsalita, pero walang lumabas.

"Pero hindi pa," sabi ni Isagani. "Hindi pa ngayon."

Binitawan niya ang buhok ni Josh. Umikot siya—parang nag-iisip—at bumalik sa sofa. Umupo. Ang revolver, nakapatong sa kanyang hita. Ang kanyang mga mata—parang may plano.

"May bago tayong laro," sabi niya. "Alam mo ba kung ano ang pinakamagandang bagay sa pagsira ng isang relasyon?" Hindi siya naghintay ng sagot. "Hindi ang trauma. Hindi ang takot. Ang pinakamagandang bagay—ang pinakamasarap—ay ang panonood habang ang relasyon na 'yun ay nag-aadjust. Habang ang dalawang tao ay naguguluhan kung ano na ba sila ngayon."

Lumapit si Isagani kay Josh—ang mukha niya, ilang pulgada lang mula sa mukha ni Josh. Ang hininga niya, may amoy ng kape at sigarilyo. "Tingnan mo 'yang tatay mo," bulong niya. "Hindi na siya si Tatay Jun. Hindi na siya ang nag-aalaga sa iyo. Hindi na siya ang nagtatrabaho para sa iyo. Tingnan mo siya. Tingnan mo kung ano na siya."

Tumingin si Josh. Ang kanyang ama—nakatayo, hubad, ang titi matigas, ang katawan pawisan, ang mga mata—parang dalawang bagay ang naglalaban sa loob. Isang bahagi—ang ama—sumisigaw. Isang bahagi—ang hayop—umaalulong.

"Kung gusto mo," sabi ni Isagani, "puwede ko siyang patayin. Ngayon na. Isang bala lang. Tapos na ang lahat. Babalik ka sa normal mong buhay—kung kaya mo pang tawagin 'yun na normal." Tumawa siya. "O puwede mong subukan na ayusin ang relasyon na 'to. Puwede mong subukan na maging asawa ng tatay mo."

Napahikbi si Josh. Ang kanyang katawan—nanginginig. "Hindi ko po... hindi ko po kaya..."

"Kaya mo," sabi ni Isagani. "Kaya mo kasi walang ibang pagpipilian. Ganyan ang buhay, Josh. Hindi tayo binibigyan ng magagandang pagpipilian. Binibigyan tayo ng mga pagpipilian—at ang trabaho natin ay pumili ng hindi gaanong masakit."

Tumayo si Isagani. Lumapit kay Tatay Jun. Ang kanyang kamay—walang baril—hinawakan ang pisngi ni Tatay Jun. "Alam mo, Tatay Jun, maganda ang anak mo. Mabait. Masunurin. Mag-aalaga siya sa iyo hanggang sa pagtanda mo." Ngumiti siya. "Kung hindi mo siya sisirain ng tuluyan."

Si Tatay Jun—ang kanyang mga mata—parang may pumunit sa loob. "I-I-sagani..." Ang boses—parang hininga, parang may lumalaban. "Pakiusap... huwag..."

"Huwag?" Tumawa si Isagani. "Huwag ano? Huwag sirain ang relasyon ninyo? Huli na para doon, Tatay. Pinasok mo na ang anak mo. Nilabasan ka na sa loob niya. Wala nang bawian."

Lumapit si Isagani kay Josh—ang kanyang kamay, hinawakan ang baba ni Josh, itinaas ang kanyang mukha. "Ngayon, ito ang bagong utos ko. Gusto kong makita kung gaano mo kamahal ang tatay mo. Ganito: lalapit ka sa kanya. Hahalikan mo siya—sa bibig. Dahan-dahan. Parang magkasintahan kayo."

Umiling si Josh. "Hindi ko po..."

"O gusto mong papanoorin ko kung paano siya mamatay?" Hindi nagbago ang tono ni Isagani. Kalmado. Parang nagtatanong lang. "Pumili ka, Josh. Siya o ikaw."

Dahan-dahan—parang may mabigat na pumipilit sa kanyang likod—tumayo si Josh. Ang kanyang mga tuhod—masakit. Ang kanyang puwetan—masakit. Ang kanyang puso—parang may pumipiga.

Lumapit siya sa kanyang ama. Si Tatay Jun—nakatayo pa rin, hindi kumikibo—ang kanyang mga mata, parang may dalawang tao sa loob. Isang ama. Isang hayop. Isang lalaking sumira sa kanya. Isang lalaking nag-alaga sa kanya.

"Tay..." Bulong ni Josh. Ang kanyang kamay—nanginginig—dumampi sa pisngi ng kanyang ama. Ang balbas—magaspang. Ang balat—mainit. Ang amoy—pamilyar. "Tay... patawarin niyo po ako..."

Si Tatay Jun—ang kanyang mga mata—parang may nagbago. Isang sandali—isang saglit na parang walang hanggan—ang itim na ulap, umurong. Ang kanyang mga mata—naging kayumanggi ulit. Mainit. Puno ng sakit. "J-Josh..." Ang boses—parang may pumutok sa kanyang lalamunan. "Anak... anak ko..."

Pero bago pa siya makatapos—bago pa siya makapagsalita—hinawakan ni Josh ang kanyang mukha. At hinalikan siya.

Sa bibig.

Ang labi ni Josh—malambot, basa ng luha—dumikit sa labi ni Tatay Jun. Ang unang halik—parang nagpapaalam. Parang huling halik. Ang dila ni Josh—nanginginig—dumampi sa labi ng kanyang ama. Bumuka.

Sa sandaling iyon, sa utak ni Tatay Jun, may pumutok. Hindi ang gamot. Hindi ang hayop. Isang bagay na mas malalim—mas matanda—mas totoo. Ang pagmamahal. Ang pagkakakilanlan. Ang lahat ng inakala niyang alam niya—nasunog. Ang kanyang anak—ang kanyang dugo—ang kanyang lahat—HALIKAN SIYA. Hindi bilang anak. Hindi bilang biktima. Bilang isang bagay na hindi niya maintindihan.

At sa halik na 'yun—sa dila ni Josh sa kanyang bibig—sa lasa ng luha at pawis at dugo—isang bagay ang namatay. At isang bagay ang isinilang.

Umungol si Isagani—parang nasisiyahan. "Maganda," sabi niya. "Napakaganda. Tingnan n'yo—ang mag-ama, naghahalikan. Parang pelikula."

Pero hindi sila nakarinig. Si Josh—nakadikit sa kanyang ama—ang kanyang mga kamay, nakakapit sa balikat ni Tatay Jun. Si Tatay Jun—ang kanyang mga kamay—dahan-dahan, parang natututo ulit—pumulupot sa baywang ni Josh. Hinila siya papalapit. Mas malapit.

At sa halik—sa dila—sa init—si Josh, sa unang pagkakataon sa gabing iyon, parang hindi natatakot. Hindi niya alam kung bakit. Hindi niya alam kung paano. Pero hawak niya ang kanyang ama—ang lalaking sumira sa kanya—at parang ito lang ang lugar na dapat siya naroroon.